Veiligheidsladder
Wat is het verschil tussen trede 2 en trede 3?
Door Lieke van Hoven, Adviseur Veiligheid & Cultuur — bijgewerkt op 27 augustus 2026
Wat betekenen de treden van de Veiligheidsladder?
De Veiligheidsladder kent vijf treden, van pathologisch (trede 1) tot vooruitstrevend (trede 5), elk met een eigen houding tegenover veiligheid.
Trede 1: Pathologisch
Wanneer een bedrijf acteert op Safety Culture Ladder niveau 1, dan heerst de houding 'wat niet weet, wat niet deert'. Preventief investeren in veiligheid wordt gezien als het verdoen van tijd. Er wordt niet tot nauwelijks aandacht besteed aan het verbeteren van het veiligheidsgedrag. Het bedrijf is in de veronderstelling dat alles goed gaat en er goede kwaliteit wordt geleverd. Dit gedrag is uiteraard niet gewenst en wordt ook niet beloond.
Trede 2: Reactief
In Safety Culture Ladder niveau 2 wordt er reactief gehandeld. Ofwel, het bedrijf komt pas in actie met het aanpakken van veiligheidszaken nadat er dingen mis zijn gegaan. Het bedrijf handelt op basis van vertrouwde patronen en in plaats van het voortouw te nemen ziet het bedrijf zichzelf als slachtoffer. Het reactieve gedrag is vaak van korte duur en vindt opnieuw plaats zodra er zich weer een probleem of ongeval voordoet. Dit gedrag wordt matig gewaardeerd.
Trede 3: Berekenend
Het bedrijf neemt verantwoordelijkheid met betrekking tot veilig werken. Zo zijn er veiligheidsregels gemaakt. Doorgaans handelt het bedrijf op Safety Culture Ladder niveau 3 uit eigenbelang. De investering in veiligheid moet wel iets opleveren. Het naleven van wet- en regelgeving wordt voornamelijk gestimuleerd door het management. Het gedrag in deze fase laat zien dat er werk wordt gemaakt van veiligheid en dat wordt gewaardeerd.
Trede 4: Proactief
Op Veiligheidsladder niveau 4 heeft veiligheid hoge prioriteit binnen de organisatie. Veiligheid is verweven door alle lagen van de organisatie heen. Er wordt continu geïnvesteerd in het verbeteren van het veiligheidsbewustzijn en medewerkers dienen elkaar aan te spreken op onveilig handelen. Stelselmatig vinden er verbeteringen plaats die ook weer geëvalueerd worden. Het bedrijf denkt vooruit en neemt initiatief op het gebied van veilig werken. Veiligheid is geen kostenpost, maar er wordt juist gekeken naar welke bijdrage er geleverd kan worden aan veilig werken. Deze vorm van gedrag wordt sterk gewaardeerd.
Trede 5: Vooruitstrevend
Safety Culture Ladder niveau 5 houdt in dat veiligheid volledig is geïntegreerd in alle bedrijfsprocessen. Veiligheid staat als vast item op de agenda en is een terugkerend onderdeel bij reflectie en evaluatie. Veiligheid zit in het DNA van werknemers verweven; men weet niet beter. Iedere medewerker denkt en handelt in iedere situatie uiterst veilig. Dit niveau van veiligheid wordt zeer sterk gewaardeerd.
Bron: safetycultureladder.com
Waarom is de stap van 2 naar 3 voor veel organisaties de moeilijkste?
Omdat je je naar trede 2 kunt schrijven, en naar trede 3 niet.
Alles tot en met trede 2 is in principe op te lossen met documenten, procedures en een goed ingericht systeem. Dat is werk, maar het is bekend werk en je kunt het plannen. Vanaf trede 3 wordt beoordeeld wat mensen daadwerkelijk doen als er niemand meekijkt, en dat laat zich niet in een kwartaal regelen.
Daar komt bij dat de meeste organisaties dit onderschatten omdat ze op papier al veel op orde hebben. Ze zien een korte afstand en plannen er een kort traject voor. In de praktijk zit het werk in gewoontes, gesprekken en leiderschap, en dat heeft doorlooptijd nodig die je niet kunt inkorten door harder te werken.
Welke aanbestedingen eisen specifiek trede 3, en welke nog trede 2?
Sinds 1 juli 2026 eist ViA trede 3. Daarvoor gold trede 2.
Buiten ViA stellen opdrachtgevers hun eigen eisen. Netbeheerders, spoor en de energiesector vragen vaak een positie op de ladder los van ViA, en soms een andere trede dan ViA voorschrijft. Kijk dus altijd in de aanbestedingsstukken zelf en ga niet uit van de algemene regel.
ProRail eist bijvoorbeeld trede 5 van aannemers die werkzaamheden aan het spoor uitvoeren. Andere organisaties kunnen trede 4 eisen.
Laatst bijgewerkt op 27 augustus 2026
Gerelateerd
Vragen over jouw situatie? Plan een vrijblijvende kennismaking.
Plan een kennismaking